Η ακολουθία του αρραβώνα

0
3155

Ιστορική και Λειτουργικο Ποιμαντική προσέγγιση καθώς και η έννοια αυτής

Του Πρωτ. Θεμιστοκλέους Στ. Χριστοδούλου, Δρ Θ.

Σύμφωνα με την Παράδοση της Ορθοδόξου  Εκκλησίας μας και την κρατούσα σήμερα εκκλησιαστική τάξη ο αρραβώνας τελείται συναπτά με την ακολουθία του γάμου.

Ο αρραβώνας αποτελεί μια ξεχωριστή ακολουθία εκείνης του γάμου και προηγείται του γάμου έχουσα ιδίαν ονομασίαν, ως «ακολουθία των μνήστρων». Κατ’ αυτήν την ακολουθίαν ο ιερεύς στραυρώνει τα μνήστρα, δηλ. τα δακτυλίδια, τρεις φορές σταυροειδώς πάνω στο Ευαγγέλιο και επιλέγει σε κάθε μελλόνυμφο τη φράση: «Αρραβωνίζεται ο δούλος του Θεού (τάδε) την δούλην του Θεού (τάδε) εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Λέγοντας τη φράση «αρραβωνίζεται ο δούλος…» ξεκινάει από το μέτωπο του γαμπρού έχοντας στα χέρια του ο ιερέας τα δακτυλίδια και ακουμπώντας τα αυτά πάνω στο μέτωπο και όταν πει «την δούλην του Θεού (τάδε)…» τα δακτυλίδια τα ακουμπά στο μέτωπο της νύφης και όταν επιλέγει τη φράση: «εις το όνομα του Πατρός…» τότε σταυρώνει, σχηματίζει χαράσσοντας με τα δακτυλίδια το σύμβολο του σταυρού, επί του μετώπου του γαμπρού. Αυτό γίνεται για τρεις συνεχόμενες φορές και μετά ξεκινάει από το νύφη το αντίστροφο. Κάθε φορά που τελειώνει η κάθε φράση, ο γαμπρός η η νύφη αντίστοιχα λέγουν το Αμήν, ως επισφράγιση των λεγομένων και ως ελεύθερη αποδοχή των τελουμένων. Αφού τελειώσει ο ιερέας τον αρραβώνα με τα δακτυλίδια, τότε περνάει τα δακτυλίδια στον παράμεσο της δεξιάς χειρός, επειδή κατά την Ορθόδοξη Παράδοσή μας οι νεόνυμφοι φορούν εσαεί μέχρι θανάτου τα δακτυλίδια του αρραβώνός τους στο δεξί η στο καλό χέρι, όπως λέει ο λαός.

Αμέσως ακολουθεί η τριπλή αλλαγή των δακτυλιδίων από τον παράνυμφο, μια πράξη συμβολική κι αυτή, δεικνύουσα τη συμμετοχή του παρανύμφου στο μυστήριο αλλά και στη ζωή των νεονύμφων. Ο παράνυμφος λαμβάνει τα δακτυλίδια σταυρωτά και τα αλλάσσει κι αυτός τρεις φορές, ξεκινώντας έχων την δεξιάν του χείρα πάνω στην αριστερά, δηλ. το δεξί του χέρι βαστά το δακτυλίδι του γαμπρού και το αριστερό το δακτυλίδι της νύφης. Σταυρώνοντας τα χέρια του την πρώτη φορά το δεξί του χέρι με το δακτυλίδι του γαμπρού κάτω από το αριστερό του χέρι και πάλι το δακτυλίδι μπαίνει στη θέση του μια από πάνω και μια από κάτω, μέχρι να γίνουν τρία τα αλλάγματα, οπότε καταλήγει ο παράνυμφος να έχει το αριστερό του χέρι με το δακτυλίδι της νύφης πάνω στο δεξί του χέρι, που έχει το δακτυλίδι του γάμπρου. Έπειτα ακολουθεί η μεγάλη ευχή του αρραβώνος και τελειώνει η ακολουθία των μνήστρων.

Ως γνωστόν σήμερα ο αρραβώνας τελείται συναπτά, δηλ. μαζί με το γάμο στον ιερό ναό. Παλαιότερα ο αρραβώνας μπορούσε να τελεσθεί σε διαφορετικό χρόνο από το γάμο, και φυσικά ο αρραβώνας ως ακολουθία μπορούσε να τελεσθεί και εκτός ναού, όπως συμβαίνει και με τις ακολουθίες του μικρού Αγιασμού, του μυστηρίου του Ευχελαίου κ.α. Τότε, παρών στον αρραβώνα ήταν και ο ιερέας, ο οποίος και θα ευλογούσε οπωσδήποτε αυτόν. Όμως σήμερα τα πράγματα άλλαξαν. Παλαιότερα σπάνια κάποιοι διέλυαν τον αρραβώνα, ενώ σήμερα ο λεγόμενος αρραβώνας, χωρίς ιερολογία και παρουσία ιερέως, δεν έχει ισχύ που είχε ο ιερολογημένος. Αν αυτό συνέβαινε, σπανίως βέβαια, το ζεύγος έπρεπε να κινήσει και τυπικές διαδικασίες χωρισμού, εφόσον η ακολουθία ήταν ιερολογημένη. Για την αποφυγή τυχόν τέτοιων διαλύσεων αρραβώνων και λόγω του ότι εύκολα σήμερα οι άνθρωποι κάνουν αρραβώνες κι εύκολα  φτάνουν  στο σημείο να τους διαλύουν, η Εκκλησία σε συμφωνία με το κράτος, απεφάσισε να ιερολογεί τον αρραβώνα μόνον και ποτέ άλλοτε κατά τον ίδιο χρόνο και πριν από την τέλεση του γάμου.

Άρα το ερώτημα το οποίο τίθεται απαντάται ως εξής: Στον σημερινό λεγόμενο αρραβώνα, που τελείται στα σπίτια από τους γονείς και συγγενείς δεν είναι απαραίτητη η παρουσία του κληρικού για να ευλογήσει αυτόν, γιατί αυτό απαγορεύεται. Μπορεί ωστόσο να παρευρεθεί ο κληρικός, χωρίς να ιερολογήσει αρραβώνα, ωστόσο πριν την όλη τελετή θα μπορεί να τελέσει την ακολουθία του μικρού Αγιασμού για την ευλογία των νέων, των γονέων και των συγγενών τους. Η παρουσία της Εκκλησίας, έστω και σ’αυτήν την περίπτωση, που δεν ιερολογεί τον αρραβώνα, θεωρώ ότι είναι επιβεβλημένη, διότι κατά την στιγμή εκείνη ο ιερέας μπορεί να δώσει τις ευχές του, ώστε σύντομα στην Εκκλησία, στον ορθόδοξο ναό, να τελεσιεί ο κανονικός ευλογημένος αρραβώνας και φυσικά το σπουδαιότερο όλων, που είναι ο γάμος. Μάλλον η παρουσία κληρικού κατά τους μη ευλογημένους αρραβώνες, να σημαίνει και την απόφαση που μόλις πήραν, ως ανακοίνωση μπροστά στους γονείς και στους συγγενείς των να φθάσουν και στο γάμο.

Άλλωστε αυτός ο αρραβώνας έχει τη σημασία του στο γεγονός, ότι οι νέοι δοκιμάζουν να ξεκινήσουν τη ζωή τους σκεπτόμενοι σοβαρά το γάμο. Ο αρραβώνας που γίνεται στο σπίτι κλαόν θα είναι να μην χρησιμοποιεί την λέξη «αρραβώνας» αλλά «λογοδοσία» η «απόφαση» για να φθάσουν στον γάμο. Σήμερα πολλοί εκ των πιστών μας και μη εξαιρουμένων και των ιδίων των μελλονύμφων, δεν γνωρίζουν ότι ο κανονικός αρραβώνας τελείται στην Εκκλησία και μάλιστα ότι ο αρραβώνας είναι μια ολόκληρη ακολουθία, που προηγείται του γάμου.

Σήμερα στον ισχύοντα Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος, που περιβάλλεται με ισχύ Νόμου, γνωστός 590/1977 (ΦΕΚ 146/31-5-1977, τεύχος Α) ορίζεται σχετικά με τον αρραβώνα: «Παράγραφος 3. Η κεχωρισμένως από της τελέσεως του μυστηρίου του γάμου ιερολογία της μνηστείας απαγορεύεται, κηρύσσεται δε πνευματικώς άκυρος υπό του Αρχιερέως του τόπου, ένθα αύτη ετελέσθη» (Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Ελλάδος, Ειδική έκδοση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήναι, χ.η., σ. 94). Μάλιστα στην ίδια παράγραφο περιγράφονται και οι κυρώσεις που προκύπτουν για κάποιον κληρικό που παρέβη τον Καταστατικό Χάρτη. Έτσι: «Εις τον τελέσαντα την ιερολογίαν ιερέα επιβάλλεται ποινή αργίας μέχρις ενός έτους και στερήσεως του ημίσεως του μισθού αυτού, ως και φυλάκισιν μέχρις ενός έτους».

Σήμερα λοιπόν η ακολουθία του αρραβώνα τελείται συναπτά με την ακολουθία του γάμου. Όταν φθάσει ο καιρός του γάμου, όπως ορίζεται από τους μελλόνυμφους, προσέρχονται στον ιερό ναό ο γαμπρός και η νύφη. Στην είσοδο του ναού τους προϋπαντά ο ιερέας και, αφού τοποθετήσει τον μεν γαμπρό στα δεξιά και τη νύφη  στα αριστερά του γαμπρού, τους εισοδεύει στο κέντρο του ναού. Η τοποθέτηση αυτή του ζεύγους από τον ιερέα συμβολίζει τρία πράγματα· πρώτα ότι οι μελλόνυμφοι ενώνονται όχι μόνοι τους, αλλά από τον ίδιον τον Θεό· δεύτερον ότι ο άνδρας λαμβάνει τη γυναίκα του όχι μόνος του, αλλά από την Εκκλησία που είναι η πηγή κάθε ευτυχίας· και τρίτον η στάση του άνδρα στα δεξιά και της γυναίκας στα αριστερά, συμβολίζει τη διαδοχική δημιουργία του Θεού, όταν πρώτα έπλασε τον άνδρα-Αδάμ κι έπειτα εκ της πλευράς αυτού (ενν. του Αδάμ) έπλασε την γυναίκα, δηλ. την Εύα.

Ο ιερέας φορεί απαραιτήτως επιτραχήλιον και φελώνιον, βαστά δε στην δεξιά του χείρα το ιερόν Ευαγγέλιον και με την αριστερά του βαστά τους μελλονύμφους. Αφού έλθουν στο κέντρο του ναού, τότε ο ιερεύς αποθέτει το ιερόν Ευαγγέλιον επί ηυτρεπισμένου τραπεζίου και ακολούθως αρχίζει με το «Ευλογητός» την Ακολουθία του Αρραβώνος. Ευθύς παραλαμβάνει ο ιερεύς από τους μελλονύμφους τα δακτυλίδια, δηλ,. τις βέρες, και τα τοποθετεί επί του ιερού Ευαγγελίου για τον αγιασμό. Αυτό συμβολίζει ότι η ένωση των μελλονύμφων με τα σύμβολα του γάμου, δηλ. τα δακτυλίδια, πηγάζει από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, που είναι ο ευλογών και αγιάζων πάντας τους μετέχοντας και ότι το έργο της ευλογίας γίνεται ενώπιον του Χριστού.

Παλαιότερα τα δακτυλίδια τοποθετούνταν από τον ιερέα απ’ ευθείας στην Αγία Τράπεζα. Τα δακτυλίδια σήμερα είναι αμφότερα κατασκευασμένα από χρυσό. Παλαιότερα όμως τα δακτυλίδια, όπως φαίνεται στη χειρόγραφη λειτουργική μας παράδοση, ήταν διαφορετικής ποιότητος. Υπήρχε ένα αργυρό και ένα χρυσό. Το μεν αργυρό τοποθετούσε ο ιερέας στα δεξιά της Αγίας Τράπεζας, το δε χρυσό στα αριστερά της. Το αργυρό δακτυλίδι παρελάμβανε ο άνδρας, το δε χρυσό το ελάμβανε η νύφη. Ο άγιος Συμεών Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης θέλει το ένα δακτυλίδι από σίδερο σε ένδειξη της δυνάμεως του άνδρα, το άλλο δακτυλίδι από χρυσό σε ένδειξη της απαλότητας και καθαρότητας της γυναίκας (Δανιήλ. Γεωργοπούλου, Ιεροδιδασκάλου, Ιερά Ανθολογία περιέχουσα Ερμηνείαν επί της τελετής των επτά μυστηρίων της Ορθοδόξου Εκκλησίας, έτι δε διάφορα άλλα χρήσιμα και αναγκαία προς οδηγίαν του ευαγούς ιερατείου, εκδ. Ρηγοπούλου, Θεσσαλονίκη 1979, σ. 63).

Επίσης παλαιότερα ο ιερέας έδινε στο γαμπρό και στη νύφη κατά την ώρα της ιερολογίας του αρραβώνα να βαστούν λαμπάδες αναμμένες. Αυτό συμβόλιζε ότι το φως είναι το μαρτύριο της σωφροσύνης των μελλονύμφων, καθώς επίσης συμβόλιζε και το σημείο της θείας χάριτος, το φως δηλαδή που έρχεται σ’ αυτούς, το οποίο πηγάζει από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Παλαιότερα άκόμη στο σημείο αυτό, μετά ακριβώς από την εναρκτήρια ευλογία, γινόταν και προσφορά θυμιάματος από το ιερέα και μάλιστα σταυροειδής προσφορά, που συμβόλιζε την σταυροειδή ευλογία του Θεού προς τους μελλονύμφους. Μετά το θυμίαμα ακολουθούν από τον ιερέα τα Ειρηνικά, δηλ. η μεγάλη Συναπτή, και ακολούθως λέγει ο ιερέας την ευχή «Ο Θεός ο αιώνιος,ο τα διηρημένα…» και εύχεται να ευλογήσει αυτούς ο Θεός ως ευλόγησε τον Ισαάκ και την Ρεβέκκαν.

Η αναφορά στα Παλαιοδιαθηκικά αυτά πρόσωπα γίνεται σκοπίμως από το ιερό συγγραφέα της ακολουθίας του αρραβώνα, για να θυμίσει στους μελλονύμφους ότι ο Ισαάκ έλαβα για γυναίκα του μόνον την Ρεβέκκα και όχι άλλες γυναίκες, αν και η πολυγαμία κατά τους χρόνους της Παλαιάς Διαθήκης επιτρεπόταν, για να δείξει στους μελλόνυμφους υπόδειγμα αγάπης, συμφωνίας και σωφροσύνης και κυρίως της ευλογημένης μονογαμίας. Μετά την ευχή ο ιερέας, αφού ευλογήσει τα μνήστρα, δηλ. τα δακτυλίδια, ποιεί πρώτα σχήμα σταυρού στο μέτωπο του άνδρα λέγων· «Αρραβωνίζεται ο δούλος του Θεού (δείνα) την δούλην του Θεού (δείνα), εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Και αφού εκφωνήσει αυτό τρεις φορές στον άνδρα κι έπειτα άλλες τρεις φορές στην γυναίκα, βάζει τα δακτυλίδια στους παραμέσους των δεξιών χεριών των μελλονύμφων και ακολούθως ο παράνυμφος τα αλλάσσει τρεις φορές. Ο παράνυμφος έτσι γίνεται συνεργός και μάρτυρας των τελουμένων μυστηρίων. Για τον λόγο αυτό η θέση του μέσα στον γάμο θεωρείται πολύ σπουδαία και καθοριστική για την ευτυχία και τη στερέωση του γάμου. Μετά την τοποθέτηση των δακτυλιδίων ο ιερέας λέγει ακόμη μια ευχή και κάνει την απόλυση της ακολουθίας του αρραβώνα. Σήμερα όμως που αρραβώνας και γάμος τελούνται την ίδια ώρα η απόλυση του αρραβώνα καταλιμπάνεται και στη θέση της απολύσεως επιλέγονται ψαλμικοί στίχοι· «Μακάριοι πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον…» κτλ.

Για την ιστορία πρέπει να σημειώσουμε ακόμη, ότι παλαιότερα ο αρραβώνας τελούνταν στο νάρθηκα του ναού και ακολούθως για το μυστήριο του γάμου γινόταν η πανηγυρική είσοδος των μελλονύμφων στο κέντρο του ναού. Ακόμη στη χειρόγραφη παράδοση εντοπίζουμε ότι, μετά την αλλαγή των δακτυλιδιών από τον παράνυμφο γινόταν απ’ αυτόν η ένωση των δακτύλων των μελλονύμφων. Αυτό όμως δεν γίνεται σήμερα, γιατί η συμπλοκή των δακτύλων η μάλλον των χειρών των μελλονύμφων γίνεται κατά την ιερολογία του μυστηρίου του γάμου.

Κατά τον σημερινό ιερολογημένο αρραβώνα που γίνεται συναπτά με την ακολουθία του γάμου, τα δακτυλίδια τοποθετούνται στον τέταρτο δάκτυλο των χεριών των μελλονύμφων και μάλιστα στο δεξί χέρι. Σήμερα, για να ξεχωρίζουν οι μη έχοντες ιερολογημένο αρραβώνα, τοποθετούν τις βέρες-δακτυλίδια στο αριστερό τους χέρι. Κατά τη μελέτη μας εντοπίσαμε μια παράδοση εξήγηση του Ισιδώρου της Σεβίλλης σχετικά με τη θέση του δακτυλιδίου του αρραβώνα. Ο ίδιος λέγει ότι το δακτυλίδι τίθεται στον τέταρτο δάκτυλο του χεριού, διότι από εκεί ξεκινά μια φλέβα που καταλήγει στην καρδιά, την έδρα της αγάπης (Κων/νου Καλλινίκου, Πρωτ., Ο χριστιανικός ναός και τα τελούμενα εν αυτώ, εκδ. Γρηγόρη, Αθήναι 1969, σ. 510).

Ο όσιος Γέροντας Παΐσιος έλεγε ότι πρέπει κανείς την αρραβωνιαστικιά του να τη βλέπει σαν αδελφή του και να είναι και οι δύο πολύ προσεκτικοί και να εγκρατεύονται. Να κάνουν τον αγώνα τους, για χάρη του Θεού, για να στεφανωθούν στο τέλος σαν φιλότιμοι αγωνιστές. Αυτό συμβολίζουν τα στέφανα της εκκλησίας. Έτσι κανείς έχει βοηθό του τη Θεία Χάρη. Ο αρραβώνας νάναι σύντομος, να μην τραβάει μακρυά.

Please follow and like us:
Facebook
Facebook
Google+
Google+
https://pagoinia.gr/%ce%b7-%ce%b1%ce%ba%ce%bf%ce%bb%ce%bf%cf%85%ce%b8%ce%af%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b1%cf%81%cf%81%ce%b1%ce%b2%cf%8e%ce%bd%ce%b1/
Instagram
Follow by Email